Pokolenie Alfa w epoce cyfrowej. Przemiany antropologiczne i kontekstualna odpowiedź duszpasterska
Michał Wilkosz
michal.wilkosz@gmail.comPolska Misja Katolicka w Niemczech, Niemcy (Niemcy)
https://orcid.org/0009-0006-3069-9088
Patryk Piotr Zając
Uniwersytet Wiedeński, Austria (Austria)
https://orcid.org/0000-0001-8764-8253
Abstrakt
Artykuł proponuje teologiczną interpretację antropologicznych i duchowych wyzwań związanych z pokoleniem Alfa — kohortą ukształtowaną w środowisku w pełni scyfryzowanym i nasyconym technologią. Stawia tezę, że cyfrowa transformacja wzorców poznawczych i relacyjnych nie jest jedynie zjawiskiem społeczno-kulturowym, lecz także kwestią teologiczną, w tej mierze, w jakiej kształtuje warunki, w których prawda, autorytet i komunia są przyjmowane i urzeczywistniane. Analiza krytycznie odnosi się do propozycji posthumanistycznych i transhumanistycznych, wskazując ich ograniczenia normatywne z perspektywy antropologii chrześcijańskiej, ugruntowanej w ukierunkowaniu osoby ludzkiej na prawdę i relacyjność. Wybrane zjawiska związane ze współczesną kulturą cyfrową — takie jak nomofobia, cyberprzemoc, cyfrowy narcyzm, efekt jeziora Wobegon, cyberautomatyzm oraz subkultura incel — zostają tu zinterpretowane jako symptomy egzystencjalnej kruchości, a nie jako oznaki antropologicznego postępu. W odpowiedzi artykuł zarysowuje wrażliwe na kontekst formy praktyki duszpasterskiej, w tym małe grupy formacyjne, turystykę religijną, indywidualne towarzyszenie duchowe oraz międzynarodowe domy rekolekcyjne. Praktyki te przedstawione są nie jako innowacje oderwane od tradycji, lecz jako odnowione aktualizacje troski eklezjalnej w przekształconych warunkach epistemicznych. Studium wnosi wkład do teologii praktycznej, klarując antropologiczne i eklezjalne implikacje kultury cyfrowej dla duszpasterstwa młodzieży.Słowa kluczowe:
pokolenie Alfa, antropologia teologiczna, kultura cyfrowa, teologia praktyczna, formacja duszpasterska, towarzyszenie duchowe, autorytet i prawdaBibliografia
Blittersdorf, M. (2014). Geistliche Begleitung in Gruppen: Ein Beitrag zum Neuwerden der Kirche. Matthias-Grünewald-Verlag.
Google Scholar
Campbell, H. A. (2013). Digital religion: Understanding religious practice in new media worlds. Routledge.
Google Scholar
Cherry, C. E. (1953). Some experiments on the recognition of speech, with one and with two ears. Journal of the Acoustical Society of America, 25(5), 975–979. https://doi.org/10.1121/1.1907229
Google Scholar
Coole, D., & Frost, S. (Eds.). (2010). New materialisms: Ontology, agency, and politics. Duke University Press.
Google Scholar
Davenport, T. H., & Beck, J. C. (2001). The attention economy: Understanding the new currency of business. Harvard Business School Press.
Google Scholar
Eppler, M. J., & Mengis, J. (2004). The concept of information overload: A review of literature from organization science, accounting, marketing, MIS, and related disciplines. The Information Society, 20(5), 325–344. https://doi.org/10.1080/01972240490507974
Google Scholar
Firth, J., Torous, J., Stubbs, B., Firth, J. A., Steiner, G. Z., Smith, L., & Sarris, J. (2019). The online brain: How the Internet may be changing our cognition. World Psychiatry, 18(2), 119–129. https://doi.org/10.1002/wps.20617
Google Scholar
Haraway, D. J. (1991). A cyborg manifesto: Science, technology, and socialist-feminism in the late twentieth century. In D. J. Haraway, Simians, cyborgs, and women: The reinvention of nature (pp. 149–181). Free Association Books.
Google Scholar
Haus Concordia. (2025). Haus Concordia – A place of encounter in Germany. Retrieved February 14, 2026, from https://www.haus-concordia.com/web/de/home-2
Google Scholar
Keles, B., McCrae, N., & Grealish, A. (2020). A systematic review: The influence of social media on depression, anxiety and psychological distress in adolescents. International Journal of Adolescence and Youth, 25(1), 79–93. https://doi.org/10.1080/02673843.2019.1590851
Google Scholar
Kubera, G. (2024, November 30). Sztuczna inteligencja nie zwalnia z myślenia. Młodzi używają jej coraz częściej – nierzadko w niewłaściwy sposób. Business Insider Polska. Retrieved February 14, 2026, from https://businessinsider.com.pl/technologie/nowe-technologie/sztuczna-inteligencja-nie-zwalnia-z-myslenia-mlodzi-uzywaja-jej-coraz-czesciej/5sxzrbv
Google Scholar
Malabou, C. (2009). What should we do with our brain? Fordham University Press.
Google Scholar
More, M. (2013). The philosophy of transhumanism. In M. More & N. Vita-More (Eds.), The transhumanist reader: Classical and contemporary essays on the science, technology, and philosophy of the human future (pp. 3–17). Wiley-Blackwell.
Google Scholar
Neurath, O. (1973). Anti-Spengler. In O. Neurath, Empiricism and sociology (Vol. 1, p. 199). D. Reidel.
Google Scholar
NewPastoral.net. (2025). Jak to działa. Retrieved February 14, 2026, from https://newpastoral.net/jak-to-dziala
Google Scholar
Ophir, E., Nass, C., & Wagner, A. D. (2009). Cognitive control in media multitaskers. Proceedings of the National Academy of Sciences, 106(37), 15583–15587. https://doi.org/10.1073/pnas.0903620106
Google Scholar
Orben, A., & Przybylski, A. K. (2019). The association between adolescent well-being and digital technology use. Nature Human Behaviour, 3, 173–182. https://doi.org/10.1038/s41562-018-0506-1
Google Scholar
Ortony, A. (Ed.). (1993). Metaphor and thought. Cambridge University Press.
Google Scholar
Osmer, R. R. (2008). Practical theology: An introduction. Eerdmans.
Google Scholar
Ostrowski, M. (2002). Wallfahrten oder religiöser Tourismus. In Il Santuario, spazio per un’accoglienza fraterna e universale. Atti del 3° Congresso Europeo sui Santuari e i Pellegrinaggi, Montserrat, 4–7 marzo 2002 (pp. 41–51).
Google Scholar
Ostrowski, M. (2005). Pilgern oder religiöser Tourismus. Turyzm, 15(1–2), 41–44.
Google Scholar
Parker, S. K., Bindl, U. K., & Strauss, K. (2010). Making things happen: A model of proactive motivation. Journal of Management, 36(4), 827–856. https://doi.org/10.1177/0149206310363732
Google Scholar
Pasteels, I., & Bastaits, K. (2020). Loneliness in children adapting to dual family life. In M. Kreyenfeld & H. Trappe (Eds.), Parental life courses after separation and divorce in Europe (Life Course Research and Social Policies, Vol. 12). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-44575-1_10
Google Scholar
Patchin, J. W., & Hinduja, S. (2012). Cyberbullying: An update and synthesis of the research. In J. W. Patchin & S. Hinduja (Eds.), Cyberbullying prevention and response: Expert perspectives (pp. 61–75). Routledge.
Google Scholar
Plous, S. (1993). The psychology of judgment and decision making. McGraw-Hill Book Company.
Google Scholar
Ra, C. K., Cho, J., Stone, M. D., De La Cerda, J., Goldenson, N. I., Moroney, E., Tung, I., Lee, S. S., & Leventhal, A. M. (2018). Association of digital media use with subsequent symptoms of attention-deficit/hyperactivity disorder among adolescents. JAMA, 320(3), 255–263. https://doi.org/10.1001/jama.2018.8931
Google Scholar
Rae, G. (2014). The philosophical roots of Donna Haraway’s cyborg imagery: Descartes and Heidegger through Latour, Derrida, and Agamben. Human Studies, 37, 505–528. https://doi.org/10.1007/s10746-014-9327-z
Google Scholar
Rodríguez-García, A.-M., Moreno-Guerrero, A.-J., & López Belmonte, J. (2020). Nomophobia: An individual’s growing fear of being without a smartphone – A systematic literature review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(2), Article 580. https://doi.org/10.3390/ijerph17020580
Google Scholar
Rorty, R. (2012). Unfamiliar noises: Hesse and Davidson on metaphor. In Objectivity, relativism, and truth: Philosophical papers (Vol. 1, pp. 162–172). Cambridge University Press.
Google Scholar
Rüsen, J. (2013). Classical Humanism–a Historical Survey. In: J. Rüsen (ed.), Approaching Humankind: Towards an Intercultural Humanism (p. 161-184). Goettingen: V&R unipress, Taipei: National Taiwan University Press.
Google Scholar
Stothart, C., Mitchum, A., & Yehnert, C. (2015). The attentional cost of receiving a cell phone notification” jest indeksowany jako Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, 41(4), 893–897, DOI: 10.1037/xhp0000100.
Google Scholar
Striet, M. (2018). Ernstfall Freiheit: Arbeiten an der Schleifung der Bastionen. Herder.
Google Scholar
Sugiura, L. (2021). The incel rebellion: The rise of the manosphere and the virtual war against women. Emerald Publishing.
Google Scholar
Szpunar, M. (2016). Kultura cyfrowego narcyzmu. Wydawnictwa AGH.
Google Scholar
Tirosh-Samuelson, H. (2012). Transhumanism as a secularist faith. Zygon, 47(4), 710–734. https://doi.org/10.1111/j.1467-9744.2012.01288.x
Google Scholar
Twenge, J. M. (2017). iGen: Why today’s super-connected kids are growing up less rebellious, more tolerant, less happy—and completely unprepared for adulthood (and what this means for the rest of us). Atria Books.
Google Scholar
Twenge, J. M. (2023). Generations: The real differences between Gen Z, millennials, Gen X, boomers, and silents—and what they mean for America’s future. Atria Books.
Google Scholar
Uncapher, M. R., & Wagner, A. D. (2018). Minds and brains of media multitaskers: Current findings and future directions. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 115(40), 9889–9896. https://doi.org/10.1073/pnas.1611612115
Google Scholar
Wendland, A. J., Babaee, M., & Fried, G. (Eds.). (2019). Heidegger on technology. Routledge.
Google Scholar
Ward, A. F., Duke, K., Gneezy, A., & Bos, M. W. (2017). Brain drain: The mere presence of one’s own smartphone reduces available cognitive capacity. Journal of the Association for Consumer Research. https://doi.org/10.1086/691462
Google Scholar
Williams, T. (2013). Plasticity, in Retrospect: Changing the Future of the Humanities. Diacritics 41(1), 6-25. https://dx.doi.org/10.1353/dia.2013.0003.
Google Scholar
Young, K. S. (1998). Internet addiction: The emergence of a new clinical disorder. CyberPsychology & Behavior, 1(3), 237–244. https://doi.org/10.1089/cpb.1998.1.237
Google Scholar
Ziatdinov, R., & Cilliers, J. (2021). Generation Alpha: Understanding the next cohort of university students. European Journal of Contemporary Education, 10(3), 783–789. https://doi.org/10.13187/ejced.2021.3.783
Google Scholar
Autorzy
Michał Wilkoszmichal.wilkosz@gmail.com
Polska Misja Katolicka w Niemczech, Niemcy Niemcy
https://orcid.org/0009-0006-3069-9088
Ks. dr Michał Wilkosz – teolog pastoralny, doktor teologii oraz magister językoznawstwa germańskiego; wykształcenie zdobył na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie oraz na Uniwersytecie we Fryburgu Bryzgowijskim (Dr. theol.), stopień magistra uzyskał na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach; ukończył ponadto studia z zakresu pedagogiki, psychologii, przywództwa i zarządzania w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół psychologii pastoralnej, religijności młodzieży oraz przemian życia religijnego w kontekstach migracji i diaspory. Od 2017 roku związany z Polską Misją Katolicką w Niemczech, od 2021 roku pełni w niej funkcję rektora. Autor publikacji naukowych i pastoralnych. Prezbiter archidiecezji krakowskiej.
Autorzy
Patryk Piotr ZającUniwersytet Wiedeński, Austria Austria
https://orcid.org/0000-0001-8764-8253
Patryk Piotr Zając – filozof specjalizujący się w epistemologii, epistemologii politycznej oraz teologii politycznej, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki normatywności, autorytetu epistemicznego, neopragmatyzmu (zwłaszcza myśli Richarda Rorty'ego) oraz relacji między religią a demokracją w kontekstach postkomunistycznych. Obecnie prowadzi badania na Uniwersytecie Wiedeńskim nad populizmem i katolicyzmem. Współredaktor tomu Threats to Democracy: Nationalism, Populism, Extremism and Christianity's Response to Them (Unum Press, 2025) oraz redaktor przygotowywanego do druku tomu w wydawnictwie Vandenhoeck & Ruprecht. Uczestnik i współorganizator międzynarodowych projektów badawczych (w tym prowadzonych przez Tomáša Halíka) oraz wydarzeń naukowych. Członek American Philosophical Association, Gesellschaft für Analytische Philosophie oraz The Richard Rorty Society.
Statystyki
Abstract views: 0PDF downloads: 1
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Michał Wilkosz, Patryk Piotr Zając
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Czasopismo jest bezpłatne i udostępniane na zasadach otwartego dostępu (w formacie pdf na stronie internetowej). Od autorów artykułów nie są pobierane żadne opłaty. „Warszawskie Studia Teologiczne” ukazują się na licencji według standardów Creative Commons: CC BY-ND 4.0 (Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe) i nie prowadzą skonkretyzowanej polityki dotyczącej danych badawczych. Autorzy zachowują prawa autorskie.
