Teologia miłosierdzia Bożego w „Wielkim Kanonie Pokutnym” św. Andrzeja z Krety
Wojciech Słomski
slomski@autograf.plUniwersytet Vizja w Warszawie, Polska (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-1532-0341
Abstrakt
Artykuł podejmuje analizę teologiczną Wielkiego Kanonu Pokutnego św. Andrzeja z Krety w perspektywie teologii miłosierdzia Bożego. Punktem wyjścia jest refren „Zmiłuj się nade mną, Boże”, który w strukturze hymnu pełni funkcję nie tylko pokutną, lecz również mistagogiczną i soteriologiczną. Analiza kluczowych terminów greckich — ἔλεος, μετάνοια i φιλανθρωπία — pozwala wykazać, że miłosierdzie w hymnografii bizantyńskiej nie oznacza wyłącznie moralnego przebaczenia, ale objawia dynamiczne i ontologiczne działanie Boga w historii zbawienia. Artykuł ukazuje ponadto związek Wielkiego Kanonu z duchowością liturgiczną Triodionu, tradycją hezychastyczną oraz wybranymi formami recepcji w teologii i ikonografii bizantyńskiej. W rezultacie Wielki Kanon Pokutny jawi się jako jedna z najważniejszych syntez wschodniej soteriologii, w której Boże miłosierdzie stanowi zarówno objawienie Boga, jak i drogę odnowy oraz przebóstwienia człowieka.Słowa kluczowe:
Andrzej z Krety, Wielki Kanon Pokutny, miłosierdzie Boże, teologia bizantyńska, hymnografia, hezychazm, metanoiaBibliografia
Biblia Sacra Graeca. (2006). Septuaginta. Id est Vetus Testamentum graece iuxta LXX interpretes (A. Rahlfs, red.; R. Hanhart, oprac. wyd. 2). Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft.
Google Scholar
Evdokimov, P. (1972). L’art de l’icône: Théologie de la beauté. Paris: Desclée de Brouwer.
Google Scholar
Evdokimov, P. (1990). The Art of the Icon: A Theology of Beauty (S. Bigham, tłum.). Redondo Beach, CA: Oakwood Publications.
Google Scholar
Florenski, P. (1997). Świątynia jako synteza sztuk. W: Ikonostas i inne szkice. Białystok: Orthdruk.
Google Scholar
Florovsky, G. (1987). The Byzantine Fathers of the sixth to eighth century. Vaduz: Büchervertriebsanstalt.
Google Scholar
Giannouli, A. (2007). Die beiden byzantinischen Kommentare zum Großen Kanon des Andreas von Kreta: Eine quellenkritische und literarhistorische Studie. Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.
DOI: https://doi.org/10.1553/0x0016a3aa
Google Scholar
Góźdź, K. i Guzowski, K. (red.). (2010). Dogmatyka w perspektywie Bożego miłosierdzia. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Google Scholar
Ioannes Damascenus. (1864). Orationes et hymni. W: J.-P. Migne (red.), Patrologia Graeca (Vol. 94). Paris: J.-P. Migne.
Google Scholar
Kazhdan, A. P. (1991). Andrew of Crete. W: A. P. Kazhdan (red.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. 1). New York–Oxford: Oxford University Press.
Google Scholar
Leśniewski, K. (2012). Kanon Paschalny św. Jana z Damaszku jako liturgiczne urzeczywistnienie duchowości hezychastycznej. Roczniki Teologii Ekumenicznej, 4(59), 43–60.
Google Scholar
Leśniewski, K. (2017). „W samym sobie znaleźliśmy wyrok śmierci, aby nie ufać sobie samemu, lecz Bogu…” Metanoiczno-soteriologiczne przesłanie „Wielkiego Kanonu” św. Andrzeja z Krety. Lublin: Fundacja Dialog Narodów / Prawosławna Diecezja Lubelsko-Chełmska.
Google Scholar
Louth, A. (2005). Christian hymnography from Romanos the Melodist to John Damascene. Journal of Eastern Christian Studies, 57(3–4), 195–206.
DOI: https://doi.org/10.2143/JECS.57.3.2005900
Google Scholar
Łosski, W. (1989). Teologia mistyczna Kościoła Wschodniego (M. Sczaniecka, tłum.). Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.
Google Scholar
Meyendorff, J. (1979). Byzantine theology: Historical trends and doctrinal themes. New York: Fordham University Press.
Google Scholar
Quenot, M. (2001). Zmartwychwstanie i ikona (H. Paprocki, tłum.). Białystok: Orthdruk.
Google Scholar
Schmemann, A. (1986). Introduction to liturgical theology. Crestwood, NY: St. Vladimir’s Seminary Press.
Google Scholar
Taft, R. F. (1993). The liturgy of the hours in East and West: The origins of the Divine Office and its meaning for today. Collegeville, MN: Liturgical Press.
Google Scholar
The Lenten Triodion. (1978/1999). (Mother Mary & K. Ware, tłum.). London: Faber and Faber; South Canaan, PA: St Tikhon’s Seminary Press.
Google Scholar
Zyzak, W. (2015). Miłosierdzie jako termin teologiczny. Polonia Sacra, 19(1), 133–154.
DOI: https://doi.org/10.15633/ps.733
Google Scholar
Autorzy
Wojciech Słomskislomski@autograf.pl
Uniwersytet Vizja w Warszawie, Polska Polska
https://orcid.org/0000-0003-1532-0341
Prof. dr hab. Wojciech Słomski – filozof i teolog, profesor akademicki związany z Uniwersytetem Vizja w Warszawie. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się na filozofii religii, teologii systematycznej, patrystyce oraz metafizyce uczestnictwa, ze szczególnym uwzględnieniem myśli bizantyńskiej.
Statystyki
Abstract views: 0PDF downloads: 1
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Wojciech Słomski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Czasopismo jest bezpłatne i udostępniane na zasadach otwartego dostępu (w formacie pdf na stronie internetowej). Od autorów artykułów nie są pobierane żadne opłaty. „Warszawskie Studia Teologiczne” ukazują się na licencji według standardów Creative Commons: CC BY-ND 4.0 (Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe) i nie prowadzą skonkretyzowanej polityki dotyczącej danych badawczych. Autorzy zachowują prawa autorskie.
