Dia tou Hyiou i Filioque w teologii chrystologiczno-trynitarnej Hansa Ursa von Balthasara
Maciej Raczyński-Rożek
mraczynskirozek@akademiakatolicka.plAkademia Katolicka w Warszawie, Polska (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-4843-4743
Abstrakt
Artykuł podejmuje problematykę Filioque w świetle chrystologiczno-trynitarnej teologii Hansa Ursa von Balthasara, osadzając ją w kontekście ekumenicznym. Autor przedstawia strukturę rozważań szwajcarskiego teologa, który rozpoczyna od ujęcia monarchii Ojca i prymatu Osób, a następnie rozwija refleksję nad dynamiką wzajemnych relacji Trójcy w kluczu miłości i perychorezy. Analizuje chrystologię Ducha oraz ideę „inwersji trynitarnej”, ukazując rolę Ducha Świętego zarówno w misji wcielonego Syna, jak i w Jego relacji do Ojca. Kolejne części artykułu omawiają kwestie filologiczne (rozróżnienie ekporeusis/proienai/procedere) oraz historyczne aspekty sporu o Filioque, wskazując na komplementarność tradycji Wschodu i Zachodu. Metodą badawczą jest analiza tekstów Balthasara, zestawiona z dokumentem Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan (1995). Wnioski podkreślają, że koncepcja Balthasara, akcentująca prymat Osób i dynamiczną jedność miłości, harmonizuje ujęcia „przez Syna” i „i Syna”, dzięki czemu stanowi wartościowy punkt odniesienia w dialogu ekumenicznym.Słowa kluczowe:
Balthasar, Filioque, dia tou Hyiou, Duch Święty, ekumenizmBibliografia
Balthasar, H. U. von. (1994). Theo-Drama. IV. The Action. (G. Harrison, tłum.). San Francisco, CA: Ignatius Press.
Google Scholar
———. (1998). Theo-Drama. V. The Last Act. (G. Harrison, tłum.). San Francisco, CA: Ignatius Press.
Google Scholar
———. (2003). Teodramatyka. II/2. Osoby w Chrystusie. (W. Szymona, tłum.). Kraków: Wydawnictwo WAM.
Google Scholar
———. (2004). Teologika. II. Duch Prawdy. (J. Zychowicz, tłum.). Kraków: Wydawnictwo WAM.
Google Scholar
———. (2005). Teologika. III. Duch Prawdy. (J. Zychowicz, tłum.). Kraków: Wydawnictwo WAM.
Google Scholar
———. (2019). Pneuma e istituzione. W: Lo Spirito e l’istituzione. Saggi teologici IV (s. 161–189). Milano: Jaca Book.
Google Scholar
Brambilla, F. G. (2002). Il Gesù dello Spirito e lo Spirito di Gesù. La Scuola Cattolica, 130, 161–210.
Google Scholar
Bulgakov, S. (2004). The Comforter. (B. Jakim, tłum.). Grand Rapids, MI / Cambridge, U.K.: William B. Eerdmans Publishing Company.
Google Scholar
Durand, E. (2012). Perichoresis: A key concept for balancing Trinitarian theology. W: R. J. Wozniak i G. Maspero (red.), Rethinking Trinitarian Theology: Disputed Questions and Contemporary Issues in Trinitarian Theology (s. 177–192). London–New York: T&T Clark.
Google Scholar
Kasper, W. (1983). Jezus Chrystus. (B. Białecki, tłum.). Warszawa: IW Pax.
Google Scholar
O’Donnell, J. (1994). The logic of divine glory. W: B. McGregor i T. Norris (red.), The Beauty of Christ (s. 161–170). Edinburgh: T&T Clark.
Google Scholar
Piotrowski, E. (1999). Teodramat. Dramatyczna soteriologia Hansa Ursa von Balthasara. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Google Scholar
Pontificium Consilium ad Christianorum Unitatem Fovendam. (1995). Le tradizioni greca e latina a riguardo processione dello Spirito Santo. Pobrano 29 września 2025 z: https://www.christianunity.va/content/unitacristiani/it/documenti/altri-testi.html
Google Scholar
Prades López, J. M. (2005). Ci sono due economie: una del Figlio e un’altra dello Spirito? W: A.-M. Jerumanis i A. Tombolini (red.), La missione teologica di Hans Urs von Balthasar. Atti del simposio internazionale di teologia in occasione del centesimo anniversario della nascita Hans Urs von Balthasar (Lugano 2–4 marzo 2005) (s. 277–312). Lugano: EUPRESS.
Google Scholar
Raczyński-Rożek, M. (2024). Dwie ręce Ojca. Chrystologia Ducha w ujęciu Hansa Ursa von Balthasara i Sergiusza Bułgakowa. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Google Scholar
Sachs, J. R. (1993). Deus semper major – ad majorem Dei gloriam: The pneumatology and spirituality of Hans Urs von Balthasar. Gregorianum, 74, 631–657.
Google Scholar
Servais, J. (2002a). Peut-on parler d’“inversion trinitaire”? Une question disputée entre Balthasar et Rahner (1). Nouvelle Revue Théologique, 144(1), 105–122. ———. (2002b). Peut-on parler d’“inversion trinitaire”? Une question disputée entre Balthasar et Rahner (2). Nouvelle Revue Théologique, 144(2), 271–288. Sottana, V. (2021). Nell’unità dello Spirito Santo. Il “Terzo” della Trinità in Hans Urs von Balthasar. Assisi: Citadella Editrice.
DOI: https://doi.org/10.3917/nrt.441.0105
Google Scholar
Warzeszak, J. (1998). Pochodzenie Ducha Świętego w tradycji greckiej i łacińskiej według Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan. Warszawskie Studia Teologiczne, 11, 365–400.
Google Scholar
Autorzy
Maciej Raczyński-Rożekmraczynskirozek@akademiakatolicka.pl
Akademia Katolicka w Warszawie, Polska Polska
https://orcid.org/0000-0002-4843-4743
Maciej Raczyński-Rożek – ksiądz archidiecezji warszawskiej, doktor habilitowany nauk teologicznych, adiunkt na Akademii Katolickiej w Warszawie, pełni funkcję dyrektora szkoły doktorskiej AKW. Doktorat z teologii dogmatycznej obronił w 2015 roku na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie. Zajmuje się teologią trynitarną, sakramentalną i eschatologią. Szczególnie bliska jest mu myśl Hansa Ursa von Balthasara i Sergiusza Bułgakowa. Opublikował m. in. Le escatologie della speranza. Hans Urs von Balthasar e Wacław Hryniewicz (2019), Dwie ręce Ojca. Chrystologia Ducha Hansa Ursa von Balthasara i Sergiusza Bułgakowa (2024).
Statystyki
Abstract views: 2PDF downloads: 1
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Maciej Raczyński-Rożek
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Czasopismo jest bezpłatne i udostępniane na zasadach otwartego dostępu (w formacie pdf na stronie internetowej). Od autorów artykułów nie są pobierane żadne opłaty. „Warszawskie Studia Teologiczne” ukazują się na licencji według standardów Creative Commons: CC BY-ND 4.0 (Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe) i nie prowadzą skonkretyzowanej polityki dotyczącej danych badawczych. Autorzy zachowują prawa autorskie.
